Oficjalny portal Urzędu Gminy w Bytowie

680-lecie Bytowa i 70-lecie Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego było doskonałą okazja na wyróżnienie bytowskiego oddziału Zrzeszenia, który przyczynił się do podtrzymania i rozwoju kultury kaszubskiej na ziemi bytowskiej, a jego założyciele i członkowie mieli istotny wkład w historię najnowszą Bytowa i miejscową kulturę.

Początki działalności bytowskiego oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego sięgają lat powojennych, kiedy na Pomorzu zaczęto na nowo organizować życie kulturalne i regionalne po zniszczeniach II wojny światowej. Spotkanie organizacyjne w Bytowie, w którym wzięło udział aż 112 delegatów z całego powiatu, odbyło się już 3 lutego 1957 r. Pierwszym prezesem został Stanisław Szroeder, sekretarzem Hubert Kreft, skarbnikiem Józef Sikorski, a członkami Leon Wysiecki, Bolesław Cisewski, Franciszek Broc, Wacław Geiger i Jakub Talewski.
Działalność oddziału od początku koncentrowała się na podtrzymywaniu i popularyzacji kultury kaszubskiej na terenie ziemi bytowskiej, która miała szczególne znaczenie jako obszar pogranicza kulturowego. W pierwszym okresie aktywności mówiono o konieczności współpracy z nauczycielami i popularyzacji wiedzy o Kaszubach, szczególnie z zakresu historii. Postulowano upamiętnienie bohaterów ruchu oporu. Ponadto mówiono o potrzebie reaktywowania pisma regionalnego, prowadzenia badań naukowych nad Kaszubami, zorganizowaniu w mieście muzeum kaszubskiego oraz o konieczności przyłączenia powiatu bytowskiego do województwa gdańskiego.
Najważniejszym wydarzeniem, w które zaangażowani byli członkowie bytowskiego Zrzeszenia, był zlot bojowników o polskość ziemi bytowskiej, który odbył się 18 maja 1958 r., dokładnie w 35. rocznicę utworzenia V Dzielnicy Związku Polaków w Niemczech. 15 września 1958 r. zarząd oddziału podjął uchwałę w sprawie wystąpienia do władz z wnioskiem o utworzenie muzeum w Bytowie, a jego zalążkiem miały być eksponaty zgromadzone na majowy zlot byłych działaczy ZPwN. Natomiast 1 marca 1959 r. w Studzienicach Józef Sikorski reaktywował zespół kaszubski.
W latach 60. XX w. działalność bytowskiego oddziału zamarła, ale działacze kaszubscy, którzy wcześniej współtworzyli miejscowy oddział, byli aktywni w ramach utworzonego we wrześniu 1962 r. społecznego Komitetu Organizacyjnego Muzeum w Bytowie. Drugim, niezwykle ważnym miejscem, gdzie pulsowało życie regionalne, był Zespół Pieśni i Tańca „Bytów”, prowadzony przez Stanisława Kaweckiego, będącego od początku zaangażowanym w działania Zrzeszenia. Był więc w Bytowie dobry grunt pod podjęcie po raz drugi próby zbudowania oddziału Zrzeszenia.
Stało się tak 7 grudnia 1971 r., kiedy oddział został reaktywowany. Jednym z najważniejszych postulatów, które towarzyszyły jego pracy, było upamiętnienie osób i wydarzeń związanych z przedwojenną historią, zwłaszcza zaś z działalnością Związku Polaków w Niemczech. Oddział skupiał się w swej działalności na wspieraniu różnych inicjatyw placówek oświaty i kultury. 

Członkowie Zrzeszenia wzbogacili program obchodów 625-lecia Bytowa o sesję popularnonaukową i wystawę „Z badań nad kulturą ludową Kaszubów bytowskich”. Ważnym oddziałowym przedsięwzięciem było zorganizowanie pierwszego na naszym terenie Studium Wiedzy o Regionie.
W 1972 r. bytowski oddział włączył się w obchody 50-lecia powstania Związku Polaków w Niemczech, a ponadto wsparł organizacyjnie i merytorycznie sympozjum „Książka i biblioteki w powiecie bytowskim i złotowskim”. Od samego też początku, czyli od 1973 r. Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie w Bytowie włączyło się do organizacji Jarmarku Folklorystycznego. 
Prowadzona była sprzedaż wydawnictw o regionie, a muzeum w Wejherowie przygotowało wystawę obrazującą zbiory piśmiennictwa i muzyki kaszubskiej prezentowaną w naszym mieście. 

Na kolejnych jarmarkach w 1974 i 1975 r. Bytów gościł zespoły folklorystyczne z Kaszub i Kociewia oraz znaczną grupę twórców ludowych: rzeźbiarzy, garncarzy, hafciarki, plecionkarzy, malarzy amatorów itp. Zrzeszenie zaznaczyło swoją obecność podczas towarzyszących imprezie jarmarkowej seminariów, których tematem była sztuka ludowa, zwyczaje i obrzędy kaszubskie, folklor. W 1973 r. Zespól Pieśni i Tańca z Bytowa wyróżniony został, na wniosek zarządu oddziału, Medalem Stolema.
Różne przyczyny złożyły się na to, że ostateczna próba odtworzenia oddziału okazała się nietrwała. 
Nie oznaczało to jednak, że praca regionalna w środowisku bytowskim zamarła. Choć brakowało oddziału Zrzeszenia, to kwitły inne inicjatywy i przedsięwzięcia kaszubskie. Nadal działały teatry w Niezabyszewie i Płotowie, rozwijały się Jarmarki Folklorystyczne, szeroko znany był ZPiT „Bytów”, w 1978 r. otwarto izbę pamiątek po rodzinie Styp-Rekowskich w Szkole Podstawowej Nr 3 w Bytowie, a w 1979 Muzeum Szkoły Polskiej w Płotowie - oddziału Muzeum Zachodniokaszubskiego, w tworzeniu którego zasługi członków Zrzeszenia są trudne do przecenienia (mowa tu przede wszystkim o ówczesnym liderze organizacji Janie Tyborczyku). O Kaszubach bytowskich było głośno w nauce m.in. dzięki badaniom Ryszarda Kukiera (także współtwó®cy muzeum, a jednocześnie autora pionierskiej monografii pt. „Kaszubi bytowscy” wudanej w 1968 r.) i Jadwigi Kucharskiej.

Kolejna reaktywacja oddziału, tym razem skuteczna, miała miejsce na zebraniu 15 listopada 1985 r. Prezesem została Władysława Łangowska, wiceprezesem Klemens Bukowski, sekretarzem Rita Sobczak, skarbnikiem Stanisław Borzyszkowski. Oddział od razu rozpoczął dość intensywną działalność w środowisku bytowskim. Odbywały się spotkania, dyskusje i odczyty. Jedną z inicjatyw edukacyjnych był konkurs zorganizowany wspólnie przez oddział i Wydział Oświaty i Wychowania pt. Co wiesz o przeszłości Kaszubów bytowskich. W 50. rocznicę Kongresu Polaków w Niemczech w Berlinie (1938 r.) , oddział bytowski wraz ze Stronnictwem Demokratycznym przygotowały uroczystą akademię połączoną z referatami, wspomnieniami działaczy ZPwN, z wysłuchaniem oryginalnych nagrań z berlińskiego kongresu itd. Kilka miesięcy później oddział zorganizował spotkanie z Władysławą Knosałą, córką Jana Styp-Rekowskiego, autorką książki „Była nas gromadka spora”, wydaną w 1972 r. w Olsztynie, w której opisała losy Kaszubów bytowskich i swojej rodziny. Kolejną ważną inicjatywą były działania zmierzające do upamiętnienia postaci Księdza Rodaka, Józefa Styp-Rekowskiego (stało się to w 1994 r. w kościele w Niezabyszewie).
Ale Zrzeszenie nie żyło tylko takimi dużymi inicjatywami. Ważna była też praca środowiskowa i integracja członków oddziału. Temu służyły takie oddziałowe inicjatywy jak choćby spotkania wigilijne. Pierwsza Kaszubska Wigilia odbyła się na zamku 20 grudnia 1987 r. Odtąd grudniowe spotkania stały się żelaznym punktem tradycji zrzeszeniowej w Bytowie i są kontynuowane do dnia dzisiejszego.

W 1989 r. z inicjatywy Zrzeszenia powstał kaszubski chór kierowany przez kierownika Szkoły Muzycznej Stanisława Reptowskiego. W tym czasie oddział organizował także msze św. z kaszubską liturgią słowa, pielgrzymki do miejsc świętych, spotkania autorskie, konkursy, obchody rocznicy powstania Związku Polaków w Niemczech, bale kaszubskie.

Ważnym wydarzeniem, podkreślającym obecność oddziału w życiu miasta, było wręczenie w dniu 3 maja 1992 r. sztandaru, który wyhaftowała bytowska artystka - Inga Mach. Przykładem współpracy bytowskiego oddziału ZKP z Kościołem jest także przygotowywanie od 1991 r. kaszubskiego ołtarza na Boże Ciało. Ważnym wydarzeniem było również odsłonięcie w 2000 r. pomnika Chrystusa Zbawiciela. Inicjatorem postawienia pomnika na bytowskim rynku był właśnie bytowski oddział i jego ówczesna prezes Maria Prondzińska.

Całkowicie inną inicjatywą był Dzień kaszubski, zorganizowany po raz pierwszy 7 czerwca 1992 r. w ramach przygotowań do II Kongresu Kaszubskiego. Tego dnia przede wszystkim w cerkwi grecko-katolickiej pw. św. Jerzego, czyli w dawnym zborze ewangelickim, gdzie do połowy XIX w. odprawiano nabożeństwa dla miejscowych Kaszubów, odbyła się msza św. z liturgią w języku kaszubskim. Po mszy krótki referat o postaci pastora Szymona Krofeya przedstawił dr Zygmunt Szultka. Następnie odsłonięto tablicę poświęconą Krofeyowi. Później w ramach Dnia kaszubskiego odbył się na zamku Jarmark Kaszubski z licznymi występami artystycznymi. Od tej pory dzień kaszubski organizowany jest co roku, ale nosi nazwę Kaszubskiej Soboty. Jest ona okazją do zaprezentowania kaszubskiego folkloru, regionalnych artystów, rękodzielników, działalności oddziału, spotkania w gronie przyjaciół i sympatyków Zrzeszenia. Od 2002 r. towarzyszyła jej tradycyjna gra w kaszubską baśkę. Obecnie baśka przeżywa prawdziwy renesans - ruszyła nawet liga skupiająca drużyny z różnych zakątków Kaszub i Pomorza. Dziś dla sportu i rozrywki grają już setki osób. Jedna z rodzimych kaszubskich tradycji została uratowana - także dzięki wysiłkowi i pomysłowi bytowskich zrzeszeńców.

Miejscowy oddział ZKP nadal pielęgnował tradycje związane z działalnością na ziemi bytowskiej Związku Polaków w Niemczech. W 1993 r. w 70-tą rocznicę powstania Związku na ziemi bytowskiej przygotowano okolicznościową uroczystość. Zrzeszenie zaznaczyło także swoją obecność w' czasie obchodów jubileuszu 650-lecia nadania Bytowowi praw miejskich. 
Najważniejszym przedsięwzięciem było odsłonięcie pomnika - obelisku ze znakiem Rodła poświęconego polskości Kaszub bytowskich przy Szkole Podstawowej Nr 5 w Bytowie.

Dziś z całą pewnością bytowski oddział jest znany w dużej mierze z tytułu jednego ze swoich głównych przedsięwzięć, jakim jest Przegląd Dorobku Twórczości Kaszubskiej Dzieci i Młodzieży. Pierwszy odbył się 7 kwietnia 1993 r. W drugim przeglądzie wzięło udział około 500 dzieci. Do konkurs przystąpiło 13 szkół podstawowych, a finał odbył się 20 maja 1994 r. Prace plastyczne zaprezentowano na wystawie w Muzeum Zachodniokaszubskim, które od początku stało się współorganizatorem przeglądu, zaś w sali widowiskowej Miejskiego Domu Kultury / Bytowskiego Centrum Kultury odbył się koncert galowy połączony z ogłoszeniem wyników.

Inną ważną inicjatywą oddziału było zorganizowanie w 1994 r., przy wsparciu miejscowych władz, kursu haftu dla bezrobotnych kobiet. Trwał on 3 miesiące. Lata 90-te to także okres przełomowy dla inicjatyw związanych z wprowadzaniem edukacji regionalnej do szkół. Najważniejszym przedsięwzięciem był wspomniany już wyżej przegląd. Ale coraz bardziej zdawano sobie sprawę z tego, że potrzebna jest ściślejsza współpraca z nauczycielami i większe dla nich wsparcie. 
Wyjściem naprzeciw tym oczekiwaniom było zorganizowanie pierwszego w Bytowie seminarium poświęconego edukacji regionalnej. Odbyto się ono 7 listopada 1998 r. w Bibliotece Miejskiej. 
W późniejszych latach takich seminariów i spotkań było więcej. Odbywały się one w ramach oddziałowego, edukacyjnego Programu Krofey. Oprócz seminariów i spotkań nauczycieli, zorganizowano 80-godzinny kurs języka kaszubskiego.

Formalna rejestracja oddziału jako samodzielnego stowarzyszenia nastąpiła 8 lutego 2008 r. Dzięki temu oddział mógł pozyskiwać znaczne środki finansowe z samorządów gminnych, powiatowych, wojewódzkich, a także ministerialnych i unijnych. Przekładało się to także na realizację wielu różnorodnych inicjatyw. Oprócz wyżej wspomnianych działań tj. Kaszubskiej Soboty, Przeglądu Twórczości Kaszubskiej Dzieci i Młodzieży, Spotkań z kulturą kaszubską pt. „Żebe wrócył ten czas ...”, czy też Kaszubskich wędrówek oddział współorganizował w 2009 r. 
Dzień Jedności Kaszubów, Światowy Zjazd Kaszubów, BytOFFsky Festival oraz IX Dyktando Kaszubskie. W 2010 r. oddział bytowskim był także partnerem Kaszubskiego Uniwersytetu Ludowego w Wieżycy w projekcie „Wielokulturowe Pomorze w edukacji”, a rok później realizował m.in.: projekt dla piszących po kaszubsku pn. Dziś na Kaszubach po kaszubsku dofinansowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych i Administracji, szkolenia agroturystyczne oraz garncarskie dla mieszkańców regionu.

Ważną częścią działalności bytowskiego oddziału Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego jest działalność wydawnicza. Dzięki pozyskanym środkom i autorom, którzy są zazwyczaj członkami bytowskiego oddziału, wydano komiks pt. „Szczenię Święców” w języku kaszubskim, album pt. „Losy różne, miejsce wspólne. W krainie wielu: kultur, języków i... smaków”, komiks pt. „Arbata” w języku kaszubskim, podręcznik pomocniczy pt. „Betowskó Zemió” w języku kaszubskim (pierwsze tego typu wydawnictwo w kaszubskim piśmiennictwie), komiks pt. „Wakacje w raju” w języku kaszubskim, komiks pt. „Akademia żółwi błotnych” w języku kaszubskim, a także album pt. „Bytowskie szlaki. Tajemnice, atrakcje i niespodzianki zapisane w przestrzeni”.
To tylko niewielki wycinek działalności bytowskiego oddziału Zrzeszenia Kaszubsko- Pomorskiego. Historia bytowskiego partu Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego to jednak znaczące sukcesy, ciekawe inicjatywy, spektakularne przedsięwzięcia, ważny głos w różnych sprawach istotnych dla społeczności lokalnej. A przede wszystkim - oddział to grono osób, które chcą być razem i coś zrobić - bezinteresownie - dla naszej Małej Ojczyzny.
W Zrzeszeniu często przywołuje się powiedzenie Lecha Bądkowskiego: „Wszystko się liczy". 
Nawet te najmniejsze gesty, te najdrobniejsze inicjatywy, te najmniej widoczne działania. Każdy, kto miał w swoim życiorysie epizod przynależności do Zrzeszenia, może być w jakiejś mierze dumny z tego, co udało się osiągnąć.