|
|
|
|
  |
Zamek |
|
Zamek pokrzyżacki z przełomu XIV i XV wieku (1398 - 1405), zbudowany na planie prostokąta.
Posiada trzy baszty okrągłe (Młyńska, Różana i Polna) oraz czworoboczną wieżę Prochową
(zniszczona w czasie wojen szwedzkich i odbudowana dopiero w okresie międzywojennym).
Główny i najstarszy gotycki budynek, tzw. Dom Zakonny (obecnie muzeum) znajduje się w północno zachodniej części zamku.
W latach 1560-1570 książęta pomorscy przeprowadzili gruntowną przebudowę bytowskiej warowni.
Powstał wówczas
Dom Książęcy (obecnie hotel) i nie istniejąca Kancelaria Książęca. Swój wygląd zmieniła także wieża bramna. W 1623 roku wybudowano Dom Wdów (obecnie biblioteka).
Zamek w okresie swej świetności pełnił rolę strażnicy granicznej, siedziby administracji krzyżackiej oraz zajazdu dla rycerstwa
zachodnioeuropejskiego podążającego do stolicy państwa krzyżackiego - Malborka. Po przebudowie w XVI i XVII w. zamek pełnił
funkcję letniej rezydencji książąt zachodniopomorskich - Gryfitów. Po 1930 r. niemieckie władze państwowe przeznaczyły zamek na
ośrodek szkoleniowy i schronisko dla młodzieży. Pod koniec lat 60-tych przystąpiono do programu odbudowy zamku bytowskiego, który
odzyskał swoją świetność. Przy północnym murze znajduje się Dom Zakonny, naprzeciw Dom Książęcy, zaś przy murze wschodnim Dom Wdów i Dom Sądu.
Obecnie w zamku mieści się Bytowski Ośrodek Informacji Turystycznej,
siedziba Zarządu Kompleksu Zamkowego, Kaszubsko-Pomorskiego Bractwa Rycerzy Zamku Bytowskiego, biblioteka.
W dawnym Domu Książęcym przygotowano dla gości restaurację i hotel, zaś
skrzydło północne zajmuje Muzeum Zachodnio-Kaszubskie prezentujące bogate
i ciekawe zbiory etnograficzne oraz czasowe wystawy współczesnego
malarstwa, fotografiki i sztuki ludowej.
W salach bytowskiego zamku odbywają się koncerty, wernisaże, spotkania,
a na dziedzińcu turnieje rycerskie, co sprawia, że pobyt w tym urokliwym miejscu staje się jeszcze
bardziej atrakcyjny. Zamek bytowski został włączony w utworzony ostatnio w Polsce Północnej
"Szlak Zamków Gotyckich".
|
|
 |
|
|
  |
Gotycka Wieża pokościelna |
|
|
Gotycka wieża kościoła p.w. św. Katarzyny z I połowy XIV wieku.
Pierwotnie kościół posiadał dwie nawy (nawa główna i północna),
dopiero w późniejszym okresie dobudowano nawę południową. Pierwsza budowla była bez wieży.
W ciągu wieków wielokrotnie niszczony i odbudowywany. Po zniszczeniach wojny północnej, odbudowany
i wyświęcony w 1716 roku jako świątynia jednonawowa z wieżą. Posiadał barokowe wyposażenie.
Z jego dawnego wyposażenia nie zachowało się nic. W marcu 1945 roku kościół uległ całkowitemu zniszczeniu.
W 1964 roku wieżę zrekonstruowano, a mury nawy rozebrano. Obecnie w wieży mieści się galeria sztuki użytkowej.
RELIKTY DAWNEGO KOŚCIOŁA ŚW. KATARZYNY W BYTOWIE
- Kościół został zniszczony w ostatniej fazie II wojny światowej prawdopodobnie przez stacjonujące w mieście oddziały radzieckie. Była to budowla jednonawowa, z drewnianym stropem. Z ostatniego kościoła zachowała się jedynie wieża kościelna, której przywrócono prawdopodobną gotycką formę dachu.
- W 2001 roku, w związku z zamiarem zagospodarowania terenu "Placu Garncarskiego" i terenu dawnego kościoła św. Katarzyny przystąpiono do badań archeologiczno-architektonicznych. W znacznej mierze ukończono badania terenowe, natomiast brak jeszcze ostatecznego sprawozdania zawierającego wyniki badań.
- Dotychczasowe wyniki badań pozwalają wyodrębnić 4 zasadnicze okresy w dziejach kościoła różniące się przede wszystkim formą architektoniczną budowli. Najciekawszą, jednocześnie najważniejszą formą, była z I połowy XIV w. - badania terenowe dostarczyły bardzo dużo informacji. Była to budowla dwunawowa (z nawą północną), dopiero w późniejszym okresie dobudowano nawę południową. Pierwsza budowla była bez wieży, z poligonalną absydą zamykającą prezbiterium. Strop drewniany, ściana międzynawowa: cztery ośmioboczne filary ceglane z arkadami.
- Odkryto dwie krypty grobowe z pochówkami:
a) krypta ze ścianami kamiennymi, przykryta ceglanym sklepieniem, w centralnym miejscu prezbiterium.
b) krypta ze ścianami ceglanymi, zlokalizowana po północnej stronie. Po modernizacji wykorzystana do ponownego pochówku szczątków odkrytych w trakcie badań archeologicznych.
- Przylegająca od południa część terenu, wykorzystywana prawdopodobnie do XIX wieku jako cmentarz przykościelny. W okresach, kiedy kościół był zniszczony, pochówki lokowano wszędzie, także w nawach bocznych i nawie głównej. Pochówki - szczątki zorientowane na osi wschód-zachód.
- W trakcie badań wydobyto ponad 30 monet z różnych okresów, diademy na kobiecych czaszkach (7 sztuk) - bardzo rzadkie znalezisko. Listę znalezisk uzupełnia zachowany w doskonałym stanie, kompletny, datowany wstępnie na XVII - XVIII wiek, różaniec wykonany z bursztynu. Należy także wspomnieć, zbiór gotyckich ceramicznych cegieł, kształtek i fragmentów posadzki.
- W rocznicę lokalizacji miasta, 12 lipca 2002 roku, na terenie wykopalisk miała miejsce uroczystość odsłonięcia kamiennej tablicy upamiętniającej dawnych mieszkańców Bytowa. Tablicą przykryto istniejącą, historyczną kryptę grobową, w której złożono szczątki odsłonięte podczas badań archeologicznych. Uroczystość poprzedziła msza św. odprawiona w intencji dawnych i obecnych mieszkańców miasta. Zamiarem organizatorów jest, by złożenie kwiatów przez władze miasta przy akompaniamencie hejnału, dało początek nowej tradycji wpisującej się w obchodzone corocznie "Dni Bytowa".
|
|
 |
|
|
  |
Cerkiew p.w. św. Jerzego |
|
|
Kościół p.w. św. Jerzego z lat 1675-1685, dawna świątynia ewangelicka (niem. Bergkirche St. Georg),
zbudowany charakterystycznym systemem ryglowym, obecnie, po generalnym remoncie w latach osiemdziesiątych XX wieku,
cerkiew bizantyjsko-ukraińska, w której można zobaczyć tabernakulum z XVII wieku z cerkwi Surochów,
ikonostas (Carskie Wrota) i kopułę kościoła w stylu architektury bizantyjskiej.
Pierwotny kościół p.w. św. Jerzego zbudowany został prawdopodobnie w drugiej połowie XV w., spłonął
w 1629 roku. Dawne ocalałe wyposażenie z końca XVII i XVIII wieku znajduje się
w Muzeum Zachodnio-Kaszubskim w Bytowie. Świątynię zwano "kościółkiem kaszubskim",
ponieważ odbywały się tu nabożeństwa kaszubskie do 1859 roku, tu również posługę
duszpasterską sprawował pastor Szymon Krofey.
|
|
  |
Kościół p.w. św. Katarzyny |
|
|
Eklektyczny kościół z lat 1847-1854, zbudowany wg projektu Schindlera, na wzór kościoła św.
Mateusza w Berlinie. Jest typowym przykładem trójnawowego kościoła halowego.
Od północy elewacja nawy środkowej przechodzi w wysoką kwadratową wieżę zamkniętą arkadową galeryjką.
Ośmioboczny trzon wieży zwieńczony stożkowym hełmem.
Do 1945 roku funkcjonował jako ewangelicki, p. w. św. Elżbiety (niem. Elisabethkirche),
po II wojnie światowej, z braku swojego, przejęli go katolicy. Na uwagę zasługują organy z 1854 r. oraz dwa dzwony z lat 1820-1821,
pochodzące z fundacji króla Fryderyka Wilhelma III.
|
|
  |
Inne zabytki |
|
| :. | Klasycystyczny budynek Poczty Konnej z przełomu XVIII i XIX wieku, obiekt klasycystyczny |
|
| |
W miejscu tym poza obrębem lokacyjnego miasta mieścił się niegdyś zajazd.
W elewacji frontowej główny wjazd na podwórze ujęty w toskańskie kolumny podtrzymujące klasycyzujący trójkątny tympanon.
Podwórze zabudowane było budynkami o konstrukcji ryglowej, w której mieściły się stajnie.
Budynek wielokrotnie przebudowywany w XIX i XX wieku. W okresie międzywojennym znajdowała się w nim m.in. stacja benzynowa.
|
| :. | Zespół kamienic wielorodzinnych w zabudowie zwartej powstałych w większości u schyłku XIX wieku przy ul. Drzymały 12-24 |
|
| |
Składa się z 7 budynków o charakterze kamienicowym z przelotowymi sieniami.
Dwu i trzykondygnacyjne budowle posiadają duże walory architektoniczne i zabytkowe.
Eklektyczne w typie kamienice posiadają bogate zdobienia i detale o formach neogotyckich, neobarokowych, empirycznych i secesyjnych.
|
|

|
| :. | Most kolejowy nad rzeką Borują z XIX wieku (z ok. 1884 roku) |
| |
Most składa się z sześciu murowanych przęseł o sklepieniach kolistych, które wykonano z cegły ceramicznej.
Łuki sklepień wsparte są na murowanych z kamienia granitowego podporach.
Na filarach znajdują się płaskorzeźby z piaskowca przedstawiające herby Rzeszy, Prus, Pomorza, Bytowa i niemieckich kolei.
Most wzorowany jest na rzymskich akweduktach.
Most widniał na pieniądzach zastępczych Bytowa o nominale 2 marki wydawanych w okresie wielkiego kryzysu gospodarczego.
Most należy do najciekawszych i najpiękniejszych pomorskich zabytków kolejowych.
|
|

|
| :. | Willa mieszkalna datowana na lata 1920-1930 usytuowana w ogrodzie przylegającym do siedziby starostwa bytowskiego |
|
| |
W miejscu tym poza obrębem lokacyjnego miasta mieścił się niegdyś zajazd.
Masywna parterowa bryła osadzona na wysokich piwnicach zamknięta mansardowym dachem. Budynek stanowi przykład dużego założenia willowego zbudowanego w tzw. stylu dworkowym
Do 1945 roku była to rezydencja landrata bytowskiego (odpowiednik starosty),
zbudowana w miejscu dawnego folwarku zamkowego. Obecnie znajduje się tu przedszkole.
|
| :. | Budynek Zespołu Szkół Zawodowych |
|
| |
Budynek Zespołu Szkół Zawodowych z lat 1865-1868. W czasach niemieckich funkcjonowało w nim, założone w 1859 r., ewangelickie seminarium nauczycielskie |
|
 |
| :. | Zespół kamienic mieszczańskich przy rynku z końca XVIII wieku |
|
| |
Zespół kamienic mieszczańskich przy rynku z końca XVIII wieku jest reliktem najstarszej architektury miejskiej.
Zespół tworzą trzy kamieniczki położone w południowej pierzei rynku miasta lokacyjnego, przy ulicy Jana Pawła II pod numerami 10;12;14.
Najciekawsza architektonicznie jest dwukondygnacyjna kamieniczka pod numerem 10 z trzyosiową elewacją frontową zamkniętą
szczytem w kształcie wolego oka. Dwie niemal bliźniacze sąsiednie,
trzykondygnacyjne kamienice zamknięte dwuspadowymi dachami przebudowano w XIX w.
|
|

|
| :. | Budynek banku przy ul. Bauera 3 |
|
| |
Budynek banku przy ul. Bauera 3 powstał najprawdopodobniej w latach 1890-1900.
Budynek dwukondygnacyjny zbudowany na planie nieregularnego prostokąta z pełnej cegły ceramicznej.
Elewacja frontowa niesymetryczna z ryzalitem
zamkniętym trójkątnym szczytem.
W partii przyziemia ryzalitu zwięńczone odcinkowo wejście główne do budynku.
Po obu stronach wejścia płaskie pilastry, na których wspiera się trójkątny szczyt.
W drugiej kondygnacji ryzalitu odcinkowo zwieńczona blenda z dwoma otworami okiennymi.
Budynek modernizowany w latach 1992-1994.
|
|

|
|
|
 |
|
|
  |
Inne zabytki w gminie Bytów |
|
|
Kościół p.w. św. Mikołaja w Niezabyszewie - pierwotny kościół był zbudowany według konstrukcji szkieletowej,
w XVI wieku przejęli go ewangelicy, do katolików powrócił dopiero w latach 1637 - 57.
Wskutek pożaru w 1755 roku uległ częściowemu spaleniu (także plebania z archiwum kościelnym).
W latach 1801 - 1802 kościół był odnowiony, ale już w 1839 roku groził zawaleniu, dlatego w latach 1854 - 1857 został wzniesiony obecny kościół, przez budowniczego z Bytowa Fiebelkorna.
Z lat 1854-1857 pochodzi połowa nawy z półkolistą absydą oraz południowa zakrystia. W 1911 roku dobudowano północną zakrystię, natomiast w latach 1930-1933 rozbudowano nawę i wybudowano wieżę. Kościół św. Mikołaja został zbudowany w stylu neoromańskim, jest orientowany, murowany z cegły i granitu.
Wewnątrz znajdują się trzy barokowe, drewniane ołtarze z lat siedemdziesiątych XVIII wieku. Na jednym z nich znajduje się stary gotycki napis w języku polskim "Swiety Jozefie ratuj nas", który jest dumą miejscowych Kaszubów. Ołtarz główny poświęcony jest Marii Królowej Polski. Ponadto w kościele można zobaczyć późnobarkową chrzcielnicę (drewniana) z około 1800 roku, rzeźbę św. Mikołaja (z XVIII wieku), dwa witraże z 1918 roku oraz organy z 1915 roku.
W Niezabyszewie warto również zwrócić uwagę na dworek wolnych sołtysów z połowy XIX wieku,
organistówkę (dom organisty) z około 1883 roku oraz owiany legendami olbrzymi
głaz leżący przy drodze lokalnej z Niezabyszewa do Dąbrówki Bytowskiej, noszący nazwę "Wysoki Kamień". Jest to prawdopodobnie tzw. stela, czyli forma grobu oznaczona pionowym głazem, pochodząca z okresu wpływów rzymskich (I - IV w.n.e.).
Z głazem tym związane są liczne podania. Najstarsza legenda na Ziemi Bytowskiej głosi, że pewna dziewczyna, która nie słuchała swej matki i dokuczała jej, została przez nią przeklęta słowami "abyś się w kamień obróciła". Według innej legendy różne próby przeniesienia głazu na inne miejsce kończyły się zawsze niepowodzeniem. M.in. w czasie budowy kościoła z trudem przetransportowano go z myślą użycia na fundament. Gdy na drugi dzień zauważono kamień na poprzednim miejscu, zaniechano dalszych prób.
Kościół w Pomysku Wielkim - wybudowany na wzniesieniu w 1890 roku w stylu neogotyckim.
Pierwszy kościół wybudowano tutaj w roku 1430, zaś w XVII wieku Hirsz von Pomeiske ufundował kolejny kościół.
Obecny kościół od zakończenia wojny użytkują katolicy. Kościół jest orientowany, jednonawowy, murowany z cegły i kamienia.
Kościół p.w. Niepokalanego Serca NMP do 1973 roku był filią kościoła św. Katarzyny w Bytowie.
Wewnątrz kościoła znajdują się konfesjonały z 1950 - 1960 roku, ambona i organy z 1895 roku oraz piękny witraż w kształcie koła
symbolizującego doskonałość (zasłonięty częściowo przez ołtarz główny). Rzeźby w ołtarzach zostały wykonane przez Czesława Marczaka - bytowskiego rzeźbiarza.
W kościele znajdowała się sławna, drewniana rzeźba Madonny z Dzieciątkiem, pochodząca z roku 1430. Rzeźba ta, reprezentująca duże wartości artystyczne, zaginęła w ostatniej zawierusze wojennej.
Klasycystyczny dwór w Gostkowie z początku XIX wieku.
Murowany pałac z charakterystycznymi frontowymi podcieniami, stojący w otoczeniu parku o powierzchni 0,75 ha,
w którym zachowały się okazy rzadkich drzew. Dwór był siedzibą rodziny Pirchów.
W 1918 roku majątek przeszedł w ręce Puttkamerów,
jednego z najważniejszych wówczas na Pomorzu rodów. Po II wojnie światowej pałac stał się własnością PGR'u.
W 1926 roku dobudowano część zachodnią budynku, a w latach 70-tych przebudowano wnętrze pałacu. Z jego dawnego wyposażenia i sprzętów w Muzeum Zachodnio-Kaszubskim w Bytowie jest dziś tylko XVIII-wieczna szafa gdańska. Dwudrzwiowa szafa wykonana w 1773 roku w pracowni gdańszczanina Johanna Christiana Augerera, do dziś jest jednym z najcenniejszych zabytków kultury materialnej w bytowskim muzeum.
Obecnie pałac przeszedł w ręce prywatne. Oprócz budynku głównego zachowała się z posiadłości Pirchów kuźnia o konstrukcji szkieletowej.
Jedyny na Pomorzu ewangelicki cmentarz leśników położony na terenie rezerwatu "Bukowa Góra"
nad Jeziorem Pyszne.
Od 1874 roku jest miejscem spoczynku leśników i pracowników nadleśnictwa Sierżno
oraz ich rodzin. Znajduje się na nim m.in. grób królewskiego nadleśniczego Otto Heinricha Smaliana (1827-1874) z okazałym pomnikiem
z inskrypcjami oraz grób Królewskiego Nadinspektora Lasów w Rejencji Koszalin Fridricha Adolpha Olberga (1805-1878).
Otto Smalian był twórcą używanego do dziś wzoru do obliczania miąższości drewna.
Z powstaniem cmentarza leśników na Bukowej Górze nad Jeziorem Pysznem (około 10 km na południe do Bytowa) związana jest opowieść o sile przyjaźni, której początek narodził się w Królewsko-Pruskim Korpusie Strzeleckim będącym elitarną jednostką militarną kajzerowskiej Rzeszy. Do jednostki tej mogli należeć wyłącznie dobrze urodzeni młodzieńcy. Takimi też byli Fridrich Adolph Olberg (1805 - 1878) i Otto Heinrich Smalian (1827 - 1874).
Przyrzekli oni sobie wzajemnie, że zostaną pochowani na jednym cmentarzu bez względu na to, jak potoczą się ich losy.
Obaj zajmowali wysokie stanowiska w służbie leśnej i pracowali we wspólnej Rejencji.
Ponadto Olberg często nieoficjalnie przebywał na terenie nadleśnictwa Zerrin, gdzie nadleśniczym był Smalian.
W lutym 1874 roku O. H. Smalian będąc nadleśniczym Zerrin (nie istniejące nadleśnictwo w Sierżnie) doszukał się w swojej dokumentacji poważnych niezgodności rachunkowych. Żmudne, całonocne poszukiwania błędu spełzły na niczym. Jako człowiek honoru nie potrafił znaleźć innego wyjścia z tej hańbiącej sytuacji i popełnił samobójstwo strzelając sobie w głowę.
Jako samobójca nie mógł zostać pochowany na cmentarzu chrześcijańskim.
Dlatego podjęto decyzję, że najlepszym miejscem jego pochówku będzie
właśnie las na Bukowej Górze, któremu poświęcił większość swego życia.
W dowód jego niewątpliwych zasług dla lasów postawiono pomnik zwieńczony metalowymi
łopatami łosia i sentencją: "Szlachetnemu człowiekowi honoru, serdecznemu przyjacielowi
ludzi, niezmiennie wiernemu obowiązkom w służbie leśnej.
Niestrudzonemu opiekunowi przez 14 lat, powierzonym jego opiece lasów, które
w swej niezmordowanej gorliwości oczyścił, uszlachetnił, powiększył i odmłodził.
Potem od roku 1860 stróżowi ukształtowanego przez siebie leśnictwa, dał potomności
zasłużone świadectwo, za co stawiamy mu ten pomnik. Jego krewni, towarzysze pracy i
inni przyjaciele oraz wielbiciele".
W cztery lata po tym tragicznym wydarzeniu zmarł Fridrich Adolph Olberg, wówczas piastujący stanowisko Królewskiego Nadinspektora Lasów w Rejencji Koszalin w randze radcy prawnego. Zgodnie z przyrzeczeniem z lat młodzieńczych i treścią zawartą w testamencie, ciało jego złożono do grobu obok serdecznego przyjaciela Smaliana.
W ten sposób narodziła się tradycja ludzi lasu, którzy po śmierci chowani byli właśnie na tym położonym w ostępach leśnych cmentarzyku. Zajmuje on centralną część rezerwatu "Bukowa Góra nad Pysznem". Znajduje się tu 31 grobów, umiejscowionych na planie prostokąta w najwyższej partii wzgórza (205 m n.p.m.) wśród starodrzewiu buka pospolitego (kilka pomników przyrody). Ostatnią osobą pochowaną na Bukowej Górze w 1939 roku była Ida Schuschke.
Obecnie cmentarz na Bukowej Górze znajduje się w rejestrze zabytków, co jest rezultatem starań Joanny Gil-Ślebody. Jest to jedyny cmentarz leśników na Pomorzu i prawdopodobnie jedyna w Polsce taka nekropolia ludzi lasu. Z miejscem tym związane są losy wielu ludzi, którzy swoją pracą zawodową przyczynili się do właściwego gospodarowania lasami.
|
W Płotowie warto zobaczyć dworek Styp-Rekowskich wybudowany w 1831 roku oraz na miejscowym
cmentarzu grobowiec rodziny Styp-Rekowskich.
|
|
|
|
|
 |
|
|
|
| "Nasza Wspólnota" |
 |
|
|
|
Ul. 1 Maja 12
pokój nr 8 w budynku USC
telefon: 822 89-07
|
|
| Turystyka |
|
| Agroturystyka |
|
| Miasto w Sieci |
 |
|
|